Από μικροί μαθαίνουμε να είμαστε “καλά παιδιά”. Να μη στενοχωρούμε, να μη χαλάμε χατίρια, να είμαστε ευγενικοί και πρόθυμοι. Κάπου ανάμεσα στο “να βοηθάς τους άλλους” και στο ‘μην κάνεις φασαρία” μαθαίνουμε, χωρίς καν να το καταλάβουμε, ότι το ‘όχι’ είναι κάτι κακό. Ότι σημαίνει απόρριψη, αγένεια ή έλλειψη αγάπης. Έτσι, μεγαλώνοντας, κουβαλάμε μέσα μας μια φωνή που λέει: “αν πω όχι, θα απομακρυνθούν, θα θυμώσουν, θα με παρεξηγήσουν, δεν θα με αγαπάνε πια”.
Κι όμως, το “όχι” δεν είναι έλλειψη καλοσύνης, είναι πράξη ειλικρίνειας και αυτοσεβασμού. Είναι ένας τρόπος να προστατεύουμε τον χρόνο, την ενέργεια και την ψυχική μας ισορροπία. Παρ’ όλα αυτά, για πολλούς από εμάς, ειδικά για όσους έχουμε μάθει να φροντίζουμε πρώτα τους άλλους και μετά τον εαυτό μας, το να πούμε “όχι” μπορεί να προκαλεί άγχος ή ενοχές, σαν να κάνουμε κάτι λάθος.
Το “ναι” που μας πνίγει
Πόσες φορές έχεις πει “ναι” ενώ μέσα σου ήθελες να φωνάξεις “όχι”;
Ναι στη δουλειά που δεν έχεις κουράγιο να αναλάβεις, ναι στο ραντεβού που δεν θέλεις να πας, ναι στην υποχρέωση που σου στερεί τον χρόνο για ξεκούραση. Κάθε φορά που προδίδουμε τον εαυτό μας για να μην δυσαρεστήσουμε τους άλλους, ένα μικρό κομμάτι μας σιωπά λίγο περισσότερο.
Αυτή η συνήθεια έχει ρίζες βαθιές. Στην παιδική ηλικία, όταν η αποδοχή και η αγάπη συνδέονται με το να είσαι “καλό παιδί”, μαθαίνεις πως η αγάπη πρέπει να κερδίζεται, όχι να δίνεται άνευ όρων. Έτσι, στην ενήλικη ζωή, συνεχίζεις να λες “ναι” από φόβο: φόβο μήπως σε απορρίψουν, μήπως σε παρεξηγήσουν, μήπως σε θεωρήσουν “εγωιστή”.
Το “όχι” ως πράξη αυτοσεβασμού
Το να βάζεις όρια δεν σημαίνει ότι δεν αγαπάς τους άλλους, σημαίνει ότι αγαπάς και εσένα.
Το “όχι” δεν είναι τοίχος, είναι πόρτα. Μια πόρτα που ανοίγει προς τον σεβασμό, την ειλικρίνεια και τη γνησιότητα στις σχέσεις μας. Όταν λες “όχι”, δεν απορρίπτεις τον άλλον” απλώς δηλώνεις πού τελειώνει η δική σου ευθύνη και πού ξεκινά η δική του.
Τα όρια δεν απομακρύνουν τους ανθρώπους, ξεκαθαρίζουν τις σχέσεις. Μόνο όταν ο άλλος γνωρίζει πού βρίσκεσαι, μπορεί πραγματικά να σε δει και να σε σεβαστεί. Κι αυτό είναι η πιο αληθινή μορφή εγγύτητας.
Το όριο ως μορφή αγάπης
Το όριο δεν είναι τιμωρία, ούτε ψυχρότητα. Είναι μια πράξη αγάπης προς τον εαυτό αλλά και προς τον άλλον. Όταν λες “όχι”, προστατεύεις αυτό που έχεις μέσα σου για να μπορείς να συνεχίσεις να δίνεις από αληθινό ενδιαφέρον, όχι από υποχρέωση.
Η αγάπη χωρίς όρια γίνεται εξάντληση. Η καλοσύνη χωρίς αυτοσεβασμό γίνεται αυτοθυσία. Και η αποδοχή όλων χωρίς φίλτρο γίνεται απώλεια εαυτού.
Να θυμάσαι: όποιος σε αγαπά πραγματικά, δεν θα θυμώσει επειδή έχεις όρια, θα σε εκτιμήσει γι’ αυτά.
Μικρά βήματα στην πράξη
Το “όχι” μαθαίνεται σιγά-σιγά. Δεν χρειάζεται να αλλάξεις τα πάντα από τη μια μέρα στην άλλη. Ξεκίνα με μικρά, καθημερινά πράγματα:
- Δώσε στον εαυτό σου χρόνο να απαντήσει.
- Θα το σκεφτώ και θα σου πω.
- Μην απολογείσαι για κάθε “όχι”. Δεν χρειάζεται εξήγηση σε όλους.
- Θυμήσου πως το δικαίωμα στο “όχι” υπάρχει γιατί έχεις και το δικαίωμα στο “ναι”, όταν το εννοείς.
Όσο περισσότερο εξασκείσαι, τόσο περισσότερο το “όχι” παύει να μοιάζει με ρήξη και αρχίζει να μοιάζει με ανακούφιση. Γιατί στην πραγματικότητα, κάθε “όχι” που λες σε κάτι που σε βαραίνει, είναι ένα “ναι” στον εαυτό σου.
Κανδήλα Παναγιώτα
Ψυχολόγος, Συνεργάτης του Metamorphosis Center
