Πώς το στρες επηρεάζει τη σωματική μας υγεία
Όλοι έχουμε αισθανθεί κάποια στιγμή “βαρύ” στο στομάχι πριν από μια κρίσιμη εξέταση, έναν πονοκέφαλο μετά από μια έντονη μέρα στη δουλειά, ή αϋπνία όταν το μυαλό δεν “σβήνει”. Δεν είναι τυχαίο: η σχέση ανάμεσα στο στρες και στο σώμα είναι πολύ πραγματική, όχι με την έννοια ότι όλα είναι ψυχολογικά, αλλά με την έννοια ότι το σώμα μας ανταποκρίνεται στις εσωτερικές και εξωτερικές προκλήσεις.
Τι είναι στρες;
Το στρες είναι η φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού σε απαιτήσεις ή απειλές, πραγματικές ή αντιλαμβανόμενες. Όταν βιώνουμε ένταση, άγχος, υπερφόρτωση ή αβεβαιότητα, ενεργοποιείται μια σειρά βιολογικών μηχανισμών που έχει στόχο να μας βοηθήσει να ανταπεξέλθουμε.
Αυτοί οι μηχανισμοί περιλαμβάνουν:
- Αύξηση της κορτιζόλης και άλλων ορμονών του στρες
- Ταχύτερο καρδιακό ρυθμό
- Ετοιμότητα “μάχης ή φυγής” (fight or flight)
Όταν όμως η πίεση είναι παρατεταμένη, όχι για λίγα λεπτά, αλλά για ώρες, μέρες ή και μήνες, τότε αυτές οι φυσιολογικές αντιδράσεις παύουν να είναι προσωρινές και αρχίζουν να επιβαρύνουν τον οργανισμό.
Πώς το στρες επηρεάζει το σώμα
- Στομάχι και πεπτικό σύστημα
Το πεπτικό σύστημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στις ορμόνες του στρες.
Όταν το σώμα βρίσκεται σε κατάσταση όταν το σώμα λειτουργεί σε” λειτουργία επιβίωσης ” μειώνεται η αιμάτωση του εντέρου και επιβραδύνεται η πέψη.
Αυτό μπορεί να προκαλέσει:
– Βαριά αίσθηση στο στομάχι
– Φούσκωμα
– Δυσκοιλιότητα ή διάρροια
– Επιδείνωση ήδη υπαρχουσών πεπτικών διαταραχών
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα στομαχικά προβλήματα έχουν αποκλειστικά ψυχολογική αιτία, αλλά ότι το στρες μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα.
- Πονοκέφαλοι
Ο πονοκέφαλος είναι μια από τις πιο κοινές αντιδράσεις στις στρεσογόνες καταστάσεις.
Το άγχος μπορεί να προκαλέσει:
- Μυϊκή τάση στον αυχένα και στους ώμους
- Συσσώρευση έντασης γύρω από το κεφάλι
- Eνεργοποίηση μηχανισμών του νευρικού συστήματος που αυξάνουν την αίσθηση του πόνου
Έτσι, ένας έντονος ή επίμονος πονοκέφαλος συχνά συνδέεται με χρόνια πίεση αλλά πάλι, αυτό δεν αποκλείει άλλες ιατρικές αιτίες που πρέπει πάντα να αξιολογούνται από επαγγελματία.
- Αϋπνία και διαταραχές ύπνου
Ο ύπνος απαιτεί “χαλάρωση” του νευρικού συστήματος.
Όταν όμως το μυαλό είναι σε εγρήγορση:
- η σκέψη τρέχει
- το σώμα παραμένει σε κατάσταση αυξημένης διέγερσης
- οι ορμόνες του στρες παραμένουν υψηλές
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι δυσκολία να κοιμηθούμε ή να διατηρήσουμε τον ύπνο μας.
Η αϋπνία με τη σειρά της αυξάνει περαιτέρω το στρες, δημιουργώντας έναν αρνητικό κύκλο.
Η αλληλεπίδραση ψυχικών και σωματικών παραγόντων
Τα σωματικά συμπτώματα δεν αποδίδονται αποκλειστικά σε ψυχολογικούς παράγοντες. Αντίθετα, η σύγχρονη κατανόηση της υγείας δείχνει ότι νους και σώμα επικοινωνούν, και ότι η ψυχολογική ένταση μπορεί να ενισχύσει ή να προκαλέσει φυσιολογικές αντιδράσεις. Παράλληλα, η βιολογία, το περιβάλλον και οι εμπειρίες μας αλληλεπιδρούν συνεχώς.
Για παράδειγμα:
-
- Ένα άτομο με προδιάθεση για ημικρανίες μπορεί να βιώσει περισσότερους πονοκεφάλους όταν βρίσκεται υπό πίεση.
- Κάποιος με ευερέθιστο έντερο μπορεί να παρουσιάσει πιο έντονα συμπτώματα σε περιόδους άγχους.
Στην πραγματικότητα, πρόκειται για έναν πολύπλοκο, αλληλότροφο διάλογο μεταξύ σώματος και νου, όπου πολλοί παράγοντες αλληλεπιδρούν για να διαμορφώσουν την εμπειρία μας.
Τι μπορείς να κάνεις
Ενώ δεν “εξαλείφεις” για πάντα το στρες από τη ζωή, υπάρχουν στρατηγικές που βοηθούν:
-
- Αναγνώριση των προειδοποιητικών σημαδιών (π.χ. μυϊκή ένταση, δυσκολία στον ύπνο, αλλαγές στην όρεξη)
- Βελτίωση ύπνου: σταθερό ωράριο, ήρεμη ρουτίνα πριν τον ύπνο
- Κινητικότητα & άσκηση: προωθούν τη χαλάρωση και μειώνουν τη φυσιολογική ένταση
- Τεχνικές αναπνοής ή χαλάρωσης: μπορούν να “σπάσουν“ τον κύκλο του στρες
- Υποστήριξη από επαγγελματία: όταν τα συμπτώματα επηρεάζουν την καθημερινότητα
Το στρες είναι μια φυσιολογική αντίδραση ζωτικής σημασίας όταν είναι προσωρινό και αναγκαίο. Όταν όμως η πίεση είναι συνεχής, μπορεί να επηρεάσει το σώμα με τρόπο που να γίνεται ορατός και μετρήσιμος χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλα είναι “ψυχολογικά“.
Στόχος δεν είναι η ενοχοποίηση των συμπτωμάτων, αλλά η κατανόηση του πώς το σώμα μας αντιδρά όταν βιώνει υπερβολική πίεση και τι μπορούμε να κάνουμε για να το στηρίξουμε.
Κανδήλα Παναγιώτα
Ψυχολόγος, Συνεργάτης του Metamorphosis Center
