Υπάρχουν στιγμές που όλοι ξεχνάμε.
Πού αφήσαμε τα κλειδιά μας. Ένα όνομα που για λίγο δεν μπορούμε να θυμηθούμε. Ένα ραντεβού που μας ξέφυγε μέσα σε μια δύσκολη ημέρα.
Όμως υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στην περιστασιακή λήθη και στις αλλαγές της μνήμης και της σκέψης που αρχίζουν να επηρεάζουν την καθημερινή ζωή.
Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι μια προοδευτική νόσος του εγκεφάλου και η συχνότερη αιτία άνοιας στους μεγαλύτερους ενήλικες. Σταδιακά επηρεάζει τη μνήμη, τη σκέψη, τον προσανατολισμό, τη γλώσσα, την κρίση και τελικά την ικανότητα του ανθρώπου να πραγματοποιεί καθημερινές δραστηριότητες.
Και ίσως το σημαντικότερο που χρειάζεται να γνωρίζουμε είναι ότι το Αλτσχάιμερ δεν ξεκινά την ημέρα που κάποιος ξεχνά ένα όνομα. Οι βιολογικές αλλαγές στον εγκέφαλο μπορούν να έχουν αρχίσει χρόνια πριν γίνουν εμφανή τα συμπτώματα.
Ποιο είναι το πρώτο πράγμα που ξεχνά ένας άνθρωπος με Αλτσχάιμερ;
Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο πράγμα που ξεχνούν πρώτα όλοι οι άνθρωποι.
Ωστόσο, ένα από τα συχνότερα πρώιμα χαρακτηριστικά της νόσου είναι η δυσκολία στη μνήμη πρόσφατων πληροφοριών και γεγονότων.
Ο άνθρωπος μπορεί, για παράδειγμα:
- να ξεχνά μια συζήτηση που έγινε πριν από λίγη ώρα,
- να ρωτά επανειλημμένα το ίδιο πράγμα,
- να ξεχνά πρόσφατα γεγονότα ή ραντεβού,
- να μη θυμάται μια πληροφορία που μόλις άκουσε,
- να τοποθετεί αντικείμενα σε ασυνήθιστα σημεία,
- να δυσκολεύεται περισσότερο να μάθει ή να συγκρατήσει κάτι καινούργιο.
Την ίδια στιγμή μπορεί να θυμάται με εντυπωσιακή λεπτομέρεια ένα γεγονός που συνέβη πριν από δεκαετίες.
Αυτό συμβαίνει επειδή η νόσος συχνά επηρεάζει νωρίς περιοχές του εγκεφάλου που είναι σημαντικές για τη δημιουργία νέων αναμνήσεων.
Δεν εμφανίζεται όμως το Αλτσχάιμερ με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Σε ορισμένους ανθρώπους, τα πρώτα προβλήματα μπορεί να αφορούν περισσότερο την εύρεση των σωστών λέξεων, την κρίση, τον σχεδιασμό ή την αντίληψη του χώρου.
Τα 7 στάδια του Αλτσχάιμερ
Τα «7 στάδια» χρησιμοποιούνται ως ένας τρόπος περιγραφής της πορείας της γνωστικής και λειτουργικής έκπτωσης. Δεν αποτελούν ένα απόλυτο χρονοδιάγραμμα.
Στη σύγχρονη κλινική ενημέρωση χρησιμοποιείται επίσης συχνά η απλούστερη διάκριση σε πρώιμο/ήπιο, μέσο/μέτριο και προχωρημένο/σοβαρό στάδιο.
Κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός και τα όρια μεταξύ των σταδίων μπορεί να επικαλύπτονται.
Στάδιο 1 – Δεν υπάρχουν εμφανή συμπτώματα
Ο άνθρωπος λειτουργεί φυσιολογικά και δεν παρουσιάζει εμφανείς δυσκολίες μνήμης ή καθημερινής λειτουργικότητας.
Ωστόσο, οι βιολογικές διεργασίες που σχετίζονται με τη νόσο μπορεί να έχουν ήδη αρχίσει στον εγκέφαλο πολύ πριν εμφανιστούν κλινικά συμπτώματα.
Στάδιο 2 – Πολύ ήπιες αλλαγές στη μνήμη
Μπορεί να εμφανιστούν μικρές δυσκολίες που εύκολα αποδίδονται στην ηλικία, στην κούραση ή στο στρες.
Για παράδειγμα:
- «Πού άφησα τα γυαλιά μου;»
- «Πώς τον λένε; Το όνομά του μου διαφεύγει.»
- «Τι ήθελα να πάρω από το δωμάτιο;»
Τέτοιες στιγμές δεν σημαίνουν από μόνες τους Αλτσχάιμερ.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι εάν υπάρχει σταδιακή επιδείνωση και αν οι δυσκολίες αρχίζουν να επηρεάζουν τη λειτουργικότητα του ανθρώπου.
Στάδιο 3 – Οι δυσκολίες γίνονται περισσότερο αντιληπτές
Σε αυτή τη φάση, οι αλλαγές μπορεί να αρχίσουν να γίνονται αντιληπτές και από την οικογένεια.
Μπορεί να παρατηρηθούν:
- επανάληψη των ίδιων ερωτήσεων,
- δυσκολία συγκράτησης πρόσφατων πληροφοριών,
- μεγαλύτερη δυσκολία εύρεσης λέξεων ή ονομάτων,
- απώλεια αντικειμένων,
- δυσκολία στον προγραμματισμό,
- μειωμένη συγκέντρωση,
- μεγαλύτερη δυσκολία σε απαιτητικές επαγγελματικές ή κοινωνικές δραστηριότητες.
Εδώ είναι ιδιαίτερα σημαντική η ιατρική αξιολόγηση, καθώς παρόμοια συμπτώματα μπορούν να εμφανιστούν και σε άλλες καταστάσεις.
Στάδιο 4 – Ήπια έως μέτρια άνοια
Οι δυσκολίες είναι πλέον περισσότερο εμφανείς και αρχίζουν να επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινότητα.
Μπορεί να υπάρχει:
- δυσκολία στη διαχείριση χρημάτων και λογαριασμών,
- δυσκολία στον προγραμματισμό σύνθετων δραστηριοτήτων,
- σύγχυση σχετικά με ημερομηνίες ή γεγονότα,
- μειωμένη κρίση,
- δυσκολία ανάκλησης πρόσφατων γεγονότων,
- απόσυρση από δραστηριότητες που παλαιότερα ήταν ευχάριστες.
Η οικογένεια συχνά αρχίζει να αναλαμβάνει περισσότερες ευθύνες.
Στάδιο 5 – Αυξανόμενη ανάγκη υποστήριξης
Ο άνθρωπος δυσκολεύεται πλέον να λειτουργήσει εντελώς ανεξάρτητα.
Μπορεί να χρειάζεται βοήθεια για:
- την επιλογή κατάλληλων ρούχων,
- τη λήψη των φαρμάκων,
- το μαγείρεμα,
- την οργάνωση της καθημερινότητας,
- τη διαχείριση χρημάτων,
- τη μετακίνηση και τον προσανατολισμό.
Μπορεί επίσης να ξεχνά σημαντικές προσωπικές πληροφορίες.
Σε αυτό το σημείο η ασφάλεια του ανθρώπου μέσα και έξω από το σπίτι αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Στάδιο 6 – Σοβαρή γνωστική έκπτωση
Η ανάγκη φροντίδας αυξάνεται σημαντικά.
Ο άνθρωπος μπορεί:
- να δυσκολεύεται να αναγνωρίσει οικεία πρόσωπα,
- να συγχέει πρόσωπα και σχέσεις,
- να δυσκολεύεται στην επικοινωνία,
- να χρειάζεται βοήθεια στο ντύσιμο, στην υγιεινή και στην τουαλέτα,
- να παρουσιάζει αλλαγές στον ύπνο,
- να εμφανίζει ανησυχία, φόβο, καχυποψία ή περιπλάνηση,
- να αποπροσανατολίζεται ακόμη και σε γνώριμους χώρους.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι πίσω από μια δύσκολη συμπεριφορά μπορεί να υπάρχει φόβος, σύγχυση, πόνος ή αδυναμία του ανθρώπου να εκφράσει αυτό που χρειάζεται.
Στάδιο 7 – Πολύ σοβαρή γνωστική και λειτουργική έκπτωση
Στο προχωρημένο στάδιο ο άνθρωπος χρειάζεται συνεχή φροντίδα.
Σταδιακά μπορεί να χαθούν:
- η δυνατότητα ολοκληρωμένης επικοινωνίας,
- η ανεξάρτητη μετακίνηση,
- η ικανότητα αυτοεξυπηρέτησης,
- η ασφαλής κατάποση,
- η δυνατότητα ανταπόκρισης στο περιβάλλον.
Η φροντίδα επικεντρώνεται όλο και περισσότερο στην ασφάλεια, στην άνεση, στην αξιοπρέπεια και στην ποιότητα ζωής.
Φυσιολογική λήθη ή ένα σημάδι που χρειάζεται διερεύνηση;
Το να ξεχνάμε περιστασιακά δεν σημαίνει ότι έχουμε άνοια.
Υπάρχει όμως διαφορά ανάμεσα στο:
«Ξέχασα πού έβαλα τα κλειδιά μου»
και στο:
«Δεν μπορώ να καταλάβω τι είναι αυτά τα κλειδιά ή τι πρέπει να κάνω με αυτά».
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο:
«Ξέχασα ένα ραντεβού αλλά το θυμήθηκα αργότερα»
και στο:
«Δεν θυμάμαι ότι κλείσαμε ποτέ αυτό το ραντεβού».
Και υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο:
«Δεν θυμάμαι αυτή τη στιγμή το όνομα ενός γνωστού»
και στο:
«Δεν μπορώ να αναγνωρίσω έναν άνθρωπο που γνωρίζω καλά».
Δεν μας ανησυχεί λοιπόν μόνο το πόσο συχνά ξεχνά κάποιος, αλλά κυρίως το αν υπάρχει αλλαγή σε σχέση με το προηγούμενο επίπεδο λειτουργικότητάς του και αν αυτή η αλλαγή επηρεάζει την καθημερινότητά του.
10 σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσουμε
Χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή όταν παρατηρούμε:
- Επαναλαμβανόμενη απώλεια πρόσφατης μνήμης.
- Τις ίδιες ερωτήσεις ξανά και ξανά.
- Δυσκολία σε γνώριμες καθημερινές εργασίες.
- Αποπροσανατολισμό σε χρόνο ή χώρο.
- Δυσκολία εύρεσης λέξεων ή παρακολούθησης μιας συζήτησης.
- Αντικείμενα που τοποθετούνται σε ασυνήθιστα σημεία.
- Αλλαγές στην κρίση και στη λήψη αποφάσεων.
- Δυσκολία στη διαχείριση χρημάτων ή λογαριασμών.
- Απόσυρση από κοινωνικές δραστηριότητες.
- Σημαντικές αλλαγές στη συμπεριφορά ή στην προσωπικότητα.
Ένα μεμονωμένο περιστατικό δεν αρκεί για διάγνωση. Αυτό που έχει σημασία είναι η επιμονή, η εξέλιξη και η επίδραση των συμπτωμάτων στην καθημερινή ζωή.
Η απώλεια μνήμης δεν σημαίνει πάντα Αλτσχάιμερ
Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό.
Προβλήματα μνήμης ή συγκέντρωσης μπορούν να σχετίζονται και με άλλες αιτίες, όπως διαταραχές ύπνου, παρενέργειες φαρμάκων, κατάθλιψη ή άλλες παθήσεις.
Γι’ αυτό δεν προσπαθούμε να κάνουμε διάγνωση μόνοι μας και δεν χαρακτηρίζουμε έναν άνθρωπο ως «ασθενή με Αλτσχάιμερ» επειδή άρχισε να ξεχνά.
Χρειάζεται σωστή ιατρική διερεύνηση.
Πότε πρέπει να απευθυνθούμε σε γιατρό;
Όταν οι αλλαγές στη μνήμη, στη σκέψη ή στη συμπεριφορά:
- επαναλαμβάνονται,
- επιδεινώνονται,
- επηρεάζουν την εργασία ή την καθημερινότητα,
- δυσκολεύουν τη διαχείριση χρημάτων ή φαρμάκων,
- προκαλούν αποπροσανατολισμό,
- γίνονται αντιληπτές και από τους κοντινούς ανθρώπους,
τότε είναι σωστό να ζητηθεί ιατρική αξιολόγηση.
Η διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει λήψη ιστορικού, αξιολόγηση μνήμης και άλλων γνωστικών λειτουργιών, κλινικές και εργαστηριακές εξετάσεις και, όταν κρίνεται απαραίτητο, απεικονιστικό ή άλλο εξειδικευμένο έλεγχο.
Γιατί είναι σημαντική η έγκαιρη διάγνωση;
Η έγκαιρη αξιολόγηση δεν έχει στόχο να βάλει απλώς μια «ταμπέλα».
Μπορεί να βοηθήσει ώστε:
- να διερευνηθούν άλλες πιθανές αιτίες των συμπτωμάτων,
- να υπάρξει πρόσβαση στις κατάλληλες θεραπευτικές επιλογές,
- να οργανωθεί έγκαιρα η υποστήριξη,
- να γίνουν σημαντικές οικονομικές και νομικές αποφάσεις όσο ο άνθρωπος μπορεί να συμμετέχει ενεργά,
- να σχεδιαστεί ένα ασφαλέστερο περιβάλλον,
- να ενημερωθεί και να υποστηριχθεί η οικογένεια.
Υπάρχει θεραπεία για το Αλτσχάιμερ;
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει θεραπεία που να θεραπεύει οριστικά τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Υπάρχουν όμως θεραπευτικές παρεμβάσεις που μπορούν, ανάλογα με τον άνθρωπο και το στάδιο της νόσου, να βοηθήσουν στη διαχείριση των συμπτωμάτων. Τα τελευταία χρόνια έχουν επίσης αναπτυχθεί θεραπείες που στοχεύουν τη βιολογία της νόσου και μπορούν σε επιλεγμένους ασθενείς με πρώιμη νόσο να επιβραδύνουν τη γνωστική έκπτωση.
Η επιλογή οποιασδήποτε θεραπείας απαιτεί εξατομικευμένη αξιολόγηση από κατάλληλο ιατρό.
Ο άνθρωπος πίσω από τη διάγνωση
Ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο σημείο.
Το Αλτσχάιμερ επηρεάζει τη μνήμη.
Δεν αφαιρεί την ανθρώπινη αξία.
Ένας άνθρωπος μπορεί κάποια στιγμή να μη θυμάται το όνομά μας. Μπορεί να μη θυμάται τι του είπαμε χθες. Μπορεί να μην μπορεί να μας εξηγήσει τι αισθάνεται.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι παύει να έχει ανάγκη από ασφάλεια, τρυφερότητα, σεβασμό και ανθρώπινη παρουσία.
Και πολλές φορές, όταν οι λέξεις και οι αναμνήσεις αρχίζουν να χάνονται, ο τρόπος με τον οποίο στεκόμαστε δίπλα στον άνθρωπο αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Συμπέρασμα
Η νόσος Αλτσχάιμερ εξελίσσεται σταδιακά και διαφορετικά σε κάθε άνθρωπο. Η δυσκολία στη συγκράτηση πρόσφατων πληροφοριών είναι ένα από τα συχνότερα πρώιμα σημάδια, αλλά δεν είναι το μοναδικό και δεν εμφανίζεται πρώτη σε όλους.
Γι’ αυτό δεν χρειάζεται πανικός κάθε φορά που κάποιος ξεχνά.
Χρειάζεται παρατήρηση.
Χρειάζεται να προσέξουμε εάν κάτι έχει αλλάξει σε σχέση με το παρελθόν.
Χρειάζεται να δούμε εάν η δυσκολία επαναλαμβάνεται και εάν αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινή ζωή.
Και όταν τα σημάδια επιμένουν, χρειάζεται έγκαιρη αξιολόγηση από ειδικό.
Γιατί η έγκαιρη αναγνώριση δεν αλλάζει μόνο το πότε θα μπει μια διάγνωση. Μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος και η οικογένειά του θα προετοιμαστούν, θα υποστηριχθούν και θα ζήσουν την πορεία που ακολουθεί.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό και ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, διάγνωση ή θεραπεία.
Τηλέφωνο: 6953064601
Email: metamorphosicenter@gmail.com
