Η ψυχική υγεία είναι ένα περίπλοκο μονοπάτι και συχνά δυσκολευόμαστε να βάλουμε σε λέξεις αυτό που νιώθουμε εμείς ή οι γύρω μας. Το άρθρο που ακολουθεί δημιουργήθηκε για να λειτουργήσει ως ένας απλός, κατανοητός οδηγός. Στόχος του είναι να σας βοηθήσει να αναγνωρίσετε βασικά στοιχεία, συμπεριφορές και συμπτώματα που χαρακτηρίζουν τις κυριότερες κατηγορίες ψυχικών διαταραχών.
Σημείωση: Το άρθρο αυτό έχει αποκλειστικά ενημερωτικό σκοπό για την ευαισθητοποίηση γύρω από την ψυχική υγεία και σε καμία περίπτωση δεν αντικαθιστά την έγκυρη κλινική διάγνωση από έναν εξειδικευμένο ψυχολόγο ή ψυχίατρο.
Στην ψυχολογία και την ψυχιατρική, οι ψυχικές διαταραχές ταξινομούνται σε συγκεκριμένες κατηγορίες με βάση τα συμπτώματα και τη λειτουργικότητα του ατόμου. Τα δύο κύρια διαγνωστικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται παγκοσμίως είναι το DSM-5 (της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας) και το ICD-11 (του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας).
Ακολουθούν οι βασικότερες και πιο συχνές κατηγορίες ψυχικών διαταραχών:
1. Αγχώδεις Διαταραχές
Χαρακτηρίζονται από υπερβολικό, επίμονο και μη ελεγχόμενο φόβο ή άγχος που επηρεάζει την καθημερινότητα.
-
Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή (ΓΑΔ): Διαρκές και υπερβολικό άγχος για καθημερινά ζητήματα.
-
Διαταραχή Πανικού: Ξαφνικές και επαναλαμβανόμενες κρίσεις πανικού.
-
Αγοραφοβία & Ειδικές Φοβίες: Έντονος φόβος για συγκεκριμένες καταστάσεις (π.χ. κλειστοί χώροι, ύψη, έντομα).
-
Κοινωνική Αγχώδης Διαταραχή: Έντονος φόβος για την κοινωνική κριτική ή την αμηχανία μπροστά σε άλλους.
2. Διαταραχές της Διάθεσης (Συναισθηματικές)
Επηρεάζουν άμεσα το πώς νιώθει συναισθηματικά το άτομο για παρατεταμένες χρονικές περιόδους.
-
Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή: Επίμονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες (ανηδονία) και χαμηλή ενέργεια.
-
Διπολική Διαταραχή (Τύπου Ι & ΙΙ): Χαρακτηρίζεται από έντονες εναλλαγές της διάθεσης, ανάμεσα σε περιόδους κατάθλιψης και περιόδους μανίας ή υπομανίας (υπερβολική ενέργεια και έξαρση).
3. Ψυχωτικές Διαταραχές
Προκαλούν αποσύνδεση από την πραγματικότητα, επηρεάζοντας τη σκέψη και την αντίληψη.
-
Σχιζοφρένεια: Χαρακτηρίζεται από ψευδαισθήσεις (π.χ. να ακούει κανείς φωνές), παραλήρημα (αβάσιμες πεποιθήσεις) και αποδιοργανωμένη σκέψη.
-
Σχιζοσυναισθηματική Διαταραχή: Συνδυασμός συμπτωμάτων σχιζοφρένειας και διαταραχής της διάθεσης (κατάθλιψη ή μανία).
4. Ιδεοψυχαναγκαστική και Συναφείς Διαταραχές
-
Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ / OCD): Χαρακτηρίζεται από έμμονες ιδέες (ενοχλητικές, επαναλαμβανόμενες σκέψεις) και ψυχαναγκασμούς (επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές ή τελετουργικά για τη μείωση του άγχους, όπως το υπερβολικό πλύσιμο χεριών).
5. Διαταραχές Σχετιζόμενες με Τραύμα και Στρες
Εμφανίζονται μετά την έκθεση σε κάποιο σοβαρό ή απειλητικό για τη ζωή γεγονός.
-
Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (PTSD): Αναβίωση του τραύματος (flashbacks), εφιάλτες, έντονο άγχος και αποφυγή πραγμάτων που θυμίζουν το γεγονός.
6. Διαταραχές Προσωπικότητας
Πρόκειται για βαθιά ριζωμένα, δυσλειτουργικά πρότυπα συμπεριφοράς και σκέψης που διαρκούν στον χρόνο. Χαρίζονται σε 3 ομάδες (Clusters):
-
Ομάδα Α (Παράξενη/Ιδιόρρυθμη): Παρανοϊκή, Σχιζοειδής, Σχιζότυπη.
-
Ομάδα Β (Δραματική/Παρορμητική): Οριακή (Borderline), Αντικοινωνική, Ναρκισσιστική, Ιστριονική.
-
Ομάδα Γ (Αγχώδης/Φοβική): Αποφευκτική, Εξαρτημένη, Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή προσωπικότητας.
7. Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής
Σχετίζονται με σοβαρές διαταραχές στη συμπεριφορά διατροφής και την εικόνα του σώματος.
-
Νευρική Ανορεξία: Ακραίος περιορισμός τροφής λόγω έντονου φόβου αύξησης του βάρους.
-
Νευρική Βουλιμία: Επεισόδια υπερφαγίας που ακολουθούνται από μεθόδους εκκαθάρισης (π.χ. προκλητός εμετός).
-
Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας: Κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων φαγητού χωρίς εκκαθάριση, με συνοδεία συναισθημάτων ντροπής ή ενοχής.
8. Νευροαναπτυξιακές Διαταραχές
Εμφανίζονται συνήθως στην παιδική ηλικία και σχετίζονται με την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος.
-
Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής / Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ): Δυσκολία στη συγκέντρωση, παρορμητικότητα και υπερκινητικότητα.
-
Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ): Δυσκολίες στην κοινωνική αλληλεπίδραση, την επικοινωνία και την ύπαρξη επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών.
Σημείωση: Υπάρχουν και άλλες κατηγορίες, όπως οι Διαταραχές Ύπνου-Αφύπνισης, οι Διαταραχές Χρήσης Ουσιών και Εθισμών, καθώς και οι Νευρογνωστικές Διαταραχές (π.χ. Άνοια, Αλτσχάιμερ) που θα μιλήσουμε σε επόμενο άρθρο.
Τηλέφωνο: 6953064601
Email: metamorphosicenter@gmail.com
