Τι συμβαίνει στην ψυχή του δράστη; Κατανόηση πριν την κρίση
Στη δημόσια συζήτηση, ο άνθρωπος που παραβαίνει τον νόμο συχνά παρουσιάζεται ως «κακός», «επικίνδυνος» ή «ανεξήγητος». Ωστόσο, η ψυχολογία και η εγκληματολογία μας δείχνουν ότι πίσω από κάθε παραβατική πράξη υπάρχει μια ανθρώπινη ιστορία, συχνά γεμάτη τραύμα, φόβο και ελλιπή συναισθηματικά εργαλεία.
Η κατανόηση της ψυχικής λειτουργίας του δράστη δεν σημαίνει δικαιολόγηση της πράξης. Σημαίνει πρόληψη, αποτροπή επανάληψης και ουσιαστική κοινωνική παρέμβαση.
Τι οδηγεί έναν άνθρωπο σε παραβατική συμπεριφορά;
Η παραβατικότητα δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Συνήθως αποτελεί αποτέλεσμα:
-
χρόνιων τραυματικών εμπειριών (βία, παραμέληση, απόρριψη)
-
έλλειψης ασφαλούς δεσμού στην παιδική ηλικία
-
δυσκολίας ρύθμισης θυμού και παρορμητικότητας
-
ανάγκης για έλεγχο ή επιβεβαίωση
Όταν το άτομο δεν έχει μάθει να αναγνωρίζει και να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του, η πράξη γίνεται τρόπος εκτόνωσης.
Είναι όλοι οι δράστες ψυχοπαθολογικοί;
Όχι. Η πλειονότητα των ανθρώπων που εμπλέκονται σε παραβατικές πράξεις δεν πάσχουν από σοβαρή ψυχική διαταραχή. Συχνά πρόκειται για άτομα με:
-
χαμηλή αυτοεκτίμηση
-
δυσκολία στη λήψη αποφάσεων
-
εσωτερικευμένο θυμό ή ντροπή
Αληθινό παράδειγμα ζωής
Ο Γιώργος, 24 ετών, μεγάλωσε σε περιβάλλον έντονης ενδοοικογενειακής βίας. Από μικρή ηλικία έμαθε ότι «όποιος φωνάζει και επιτίθεται, επιβιώνει». Στην εφηβεία του ενεπλάκη σε βίαιες συμπεριφορές. Στη θεραπεία, φάνηκε ότι δεν γνώριζε κανέναν άλλον τρόπο διαχείρισης φόβου και απειλής. Μέσα από ψυχοεκπαίδευση και σταδιακή ενδυνάμωση, άρχισε να αναπτύσσει εναλλακτικές αντιδράσεις.
Τι μας διδάσκει αυτό;
Η κατανόηση της ψυχικής λειτουργίας του δράστη είναι βασικό εργαλείο πρόληψης. Όταν εστιάζουμε μόνο στην τιμωρία και όχι στην αιτία, το πρόβλημα αναπαράγεται.
