Όταν οι γιορτές δεν είναι χαρούμενες: holiday blues, μοναξιά και χειμερινή μελαγχολία

Οι γιορτές έχουν μια ισχυρή «εικόνα»: φωτάκια, οικογενειακά τραπέζια, δώρα, αγκαλιές, επανενώσεις. Μια συλλογική αφήγηση που λέει πως αυτή την περίοδο πρέπει να είμαστε χαρούμενοι. Κι όμως, για πολλούς ανθρώπους οι γιορτές δεν είναι έτσι. Μπορεί να φέρνουν θλίψη, μοναξιά, άγχος, ευερεθιστότητα ή μια αίσθηση κενού που δεν ερμηνεύεται εύκολα.

Αν βρίσκεσαι σε αυτή τη θέση, δεν σημαίνει ότι είσαι «αχάριστος/η», «αρνητικός/ή» ή ότι «χαλάς το κλίμα». Σημαίνει ότι ζεις μια ανθρώπινη ψυχική πραγματικότητα που χρειάζεται χώρο, κατανόηση και φροντίδα.

Τι είναι το “holiday blues”;

Ο όρος holiday blues χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια προσωρινή επιβάρυνση της διάθεσης γύρω από τις γιορτές. Δεν είναι επίσημη διάγνωση, αλλά μια κοινή εμπειρία.

Μπορεί να περιλαμβάνει:

• θλίψη ή μελαγχολία

• άγχος και υπερένταση

• ευερεθιστότητα

• αίσθηση αποσύνδεσης από τους άλλους

• μειωμένη ενέργεια

• δυσκολία στον ύπνο ή αλλαγές στην όρεξη

Το χαρακτηριστικό του holiday blues είναι ότι συχνά συνδέεται με συγκεκριμένους «γιορτινούς» παράγοντες και τείνει να υποχωρεί όταν η περίοδος αυτή περάσει.

Γιατί οι γιορτές μπορούν να μας βαραίνουν;

1) Η πίεση της υποχρεωτικής χαράς

Όταν υπάρχει ένα ισχυρό κοινωνικό μήνυμα ότι «τώρα πρέπει να είσαι καλά», η εσωτερική δυσκολία γίνεται διπλά δύσκολη. Δεν έχουμε μόνο τη θλίψη — έχουμε και την ενοχή για τη θλίψη.

2) Μοναξιά και αίσθηση μη-ανήκειν

Ακόμη κι αν δεν είμαστε κυριολεκτικά μόνοι, μπορεί να νιώθουμε απομονωμένοι. Οι συγκεντρώσεις, οι παρέες και οι οικογενειακές εικόνες γύρω μας μπορεί να υπογραμμίζουν το κενό αντί να το απαλύνουν.

3) Πένθος, απουσίες και μνήμες

Οι γιορτές έχουν συναισθηματική μνήμη. Μας θυμίζουν ανθρώπους που χάθηκαν, σχέσεις που διαλύθηκαν, εποχές που δεν υπάρχουν πια. Η απουσία γίνεται πιο ορατή όταν όλοι μιλούν για «μαζί».

4) Οικογενειακές δυναμικές

Οι γιορτές συχνά μας φέρνουν πίσω σε ρόλους του παρελθόντος. Υποχρεώσεις, παλιές εντάσεις, άγραφοι κανόνες. Το σώμα και η ψυχή θυμούνται.

5) Σύγκριση και social media

Η συνεχής έκθεση σε «τέλειες» εικόνες μπορεί να ενισχύσει τη σκέψη:
«Εγώ γιατί δεν μπορώ να το ζήσω έτσι;»
Όμως βλέπουμε στιγμιότυπα, όχι ολόκληρες ζωές.

6) Οικονομική πίεση

Για πολλούς, η οικονομική δυσκολία κορυφώνεται στις γιορτές. Το άγχος του “να τα βγάλουμε πέρα” μπορεί να μετατραπεί σε ντροπή ή αίσθηση αποτυχίας.
Αυτό δεν είναι χαρακτήρας. Είναι συνθήκη.

Χειμερινή μελαγχολία και εποχική επιβάρυνση διάθεσης

Η χειμερινή περίοδος, με λιγότερο φυσικό φως και πιο περιορισμένη καθημερινότητα, μπορεί να επηρεάζει την ενέργεια και τη διάθεση. Κάποιοι άνθρωποι βιώνουν μια πιο έντονη εποχική πτώση.

Ενδείξεις που συχνά αναφέρονται:

• επιθυμία για ύπνο ή δυσκολία να ξυπνήσεις

• χαμηλή ενέργεια

• ανάγκη για απομόνωση

• μειωμένο κίνητρο

• αυξημένη ανάγκη για υδατάνθρακες ή “comfort food”

Το κλειδί είναι η διάρκεια και η λειτουργικότητα: αν αυτό το μοτίβο επιμένει και δυσκολεύει σημαντικά την καθημερινή ζωή, αξίζει να αναζητήσεις υποστήριξη.

Δεν χρειάζεται να «παίξεις ρόλο»

Μια από τις πιο ανακουφιστικές αποφάσεις είναι να μειώσουμε την υποκριτική χαρά.

Μερικές απλές εσωτερικές άδειες:

• Επιτρέπεται να μην είμαι στο κέφι.

• Επιτρέπεται να κάνω γιορτές με τον δικό μου τρόπο.

• Επιτρέπεται να κρατήσω χαμηλούς τόνους.

Πρακτικοί τρόποι φροντίδας που κάνουν διαφορά

1) Στήσε μια «ήπια» ρουτίνα

Στις δύσκολες περιόδους, δεν χρειαζόμαστε μεγάλες αλλαγές. Χρειαζόμαστε σταθερά μικρά σημεία.

• σταθερή ώρα ύπνου/αφύπνισης όσο γίνεται

• ένα μικρό καθημερινό γεύμα που σε φροντίζει

• μια μίνι λίστα 1-2 υποχρεώσεων τη μέρα

• ένα μικρό πράγμα για ευχαρίστηση

2) Βγες στο φως

Αν μπορείς:

• 10-20 λεπτά πρωινό φως

• μικρός περίπατος

• άνοιγμα κουρτινών

• λίγη κίνηση μέσα στο σπίτι

Το σώμα συχνά ανοίγει τον δρόμο και για την ψυχή.

3) Μείωσε τη σύγκριση

Ένα μικρό «ψηφιακό όριο» αυτές τις μέρες μπορεί να είναι μεγάλη ανάσα.

• λιγότερο scrolling

• πιο συνειδητή επιλογή περιεχομένου

• υπενθύμιση: οι εικόνες δεν είναι όλη η αλήθεια

4) Διάλεξε ποιότητα και όχι ποσότητα κοινωνικών επαφών

Δεν χρειάζεται να πας παντού.

Δοκίμασε:

• 1 άνθρωπο που νιώθεις ασφαλής

• 1 μικρή συνάντηση

• 1 ήρεμη βόλτα
  Ακόμη και ένα μήνυμα μπορεί να είναι σύνδεση.

5) Δημιούργησε μικρά προσωπικά τελετουργικά

Οι γιορτές μπορούν να επαναπροσδιοριστούν.

Ιδέες:

• ένα κερί κάθε βράδυ

• μια αγαπημένη ταινία

• ένα μικρό γλυκό που φτιάχνεις για εσένα

• μουσική στο σπίτι

• ένα γράμμα στον εαυτό σου

Μικρο-εργαλεία για δύσκολες στιγμές

Άσκηση γείωσης 30 δευτερολέπτων

• Πάρε 2 αργές αναπνοές.

• Πες μέσα σου:
  «Αυτή είναι μια δύσκολη στιγμή. Θα περάσει.»

“Τρία μικρά στηρίγματα” (2 λεπτά)

Σημείωσε:

1. Τι θα φροντίσω στο σώμα μου σήμερα;

2. Τι θα τακτοποιήσω ελάχιστα στον χώρο μου;

3. Με ποιον/ποια θα συνδεθώ έστω λίγο;

Μικρό και εφικτό = πιο πιθανό να γίνει.

Αν οι οικογενειακές μέρες σε ζορίζουν

Μερικές φορές το πιο θεραπευτικό πράγμα είναι τα ήπια όρια.

Φράσεις που μπορεί να βοηθήσουν:

• «Φέτος θέλω πιο ήσυχα πράγματα.»

• «Θα περάσω για λίγο.»

• «Έχω ανάγκη να ξεκουραστώ, θα τα πούμε σύντομα.»

Τα όρια δεν είναι αγένεια. Είναι ψυχική υγιεινή.

Πότε να ζητήσεις βοήθεια

Αξίζει να απευθυνθείς σε ειδικό ψυχικής υγείας αν:

• η θλίψη επιμένει για εβδομάδες

• νιώθεις ότι «δεν λειτουργείς» όπως πριν

• υπάρχει έντονη αϋπνία ή εξάντληση

• απομονώνεσαι πλήρως

• κυριαρχεί αίσθηση απελπισίας

Η βοήθεια δεν είναι υπερβολή. Είναι φροντίδα.

Κλείσιμο

Δεν υπάρχει ένας σωστός τρόπος να κάνουμε γιορτές.
Για κάποιους είναι γιορτινή έξαρση.
Για άλλους είναι ήσυχη επιβίωση.
Για άλλους είναι πένθος, ανασύνταξη, επανεκκίνηση.

Αν οι γιορτές δεν είναι χαρούμενες για εσένα, δεν σημαίνει ότι είσαι «λάθος».
Σημαίνει ότι είσαι άνθρωπος μέσα σε μια περίοδο φορτισμένη, συμβολική και απαιτητική.

Ίσως ο πιο τρυφερός στόχος δεν είναι να νιώσουμε όπως «πρέπει»,
αλλά να φροντίσουμε τον εαυτό μας όπως χρειάζεται.