Γιατί επαναλαμβάνουμε συμπεριφορές που μας βλάπτουν
Πολλοί άνθρωποι έχουν κάνει την ίδια ερώτηση στον εαυτό τους:
«Αφού ξέρω ότι αυτό μου κάνει κακό, γιατί το ξανακάνω;»
Η απάντηση δεν βρίσκεται στην έλλειψη λογικής ή θέλησης. Βρίσκεται στον τρόπο που ο ανθρώπινος ψυχισμός μαθαίνει, θυμάται και αναζητά ασφάλεια. Και, συχνά, η ασφάλεια ταυτίζεται με το γνώριμο — όχι με το υγιές.
Οι συμπεριφορές που επαναλαμβάνουμε συνδέονται με παλιά μοτίβα. Το μυαλό τείνει να επιστρέφει σε καταστάσεις που του είναι οικείες, ακόμα κι αν αυτές προκαλούν πόνο. Το γνωστό προσφέρει προβλεψιμότητα. Το άγνωστο, ακόμα κι αν είναι καλύτερο, προκαλεί άγχος.
Η δύναμη του «οικείου»
Οι εμπειρίες της ζωής μας διαμορφώνουν εσωτερικούς χάρτες. Σχέσεις, αντιδράσεις, ρόλοι που μάθαμε νωρίς, καταγράφονται όχι μόνο γνωστικά αλλά και συναισθηματικά. Έτσι, μπορεί να επαναλαμβάνουμε:
-
ίδιους τύπους σχέσεων
-
ίδιους τρόπους αντίδρασης
-
ίδιες επιλογές που οδηγούν σε απογοήτευση
Όχι επειδή δεν ξέρουμε καλύτερα, αλλά επειδή αυτό το μοτίβο μάς είναι γνώριμο.
Ένα παράδειγμα ζωής
Ο Νίκος, 34 ετών, παρατηρούσε ότι σχεδόν όλες οι σχέσεις του κατέληγαν σε συναισθηματική απόσταση και απόρριψη. Παρότι έλεγε πως «δεν το αντέχει», ασυνείδητα επέλεγε ανθρώπους που δεν μπορούσαν να είναι διαθέσιμοι.
Μέσα από τη διαδικασία κατανόησης του εαυτού του, φάνηκε ότι αυτή η δυναμική του ήταν οικεία από την παιδική του ηλικία. Το μοτίβο δεν ήταν επιλογή συνειδητή, αλλά επανάληψη ενός γνωστού συναισθηματικού τοπίου.
Γιατί η αλλαγή είναι δύσκολη
Η αλλαγή δεν απαιτεί μόνο απόφαση. Απαιτεί:
-
αποχωρισμό από το γνώριμο
-
ανοχή στην αβεβαιότητα
-
αντοχή στο αρχικό άγχος
Γι’ αυτό και πολλοί άνθρωποι επιστρέφουν σε αυτό που ξέρουν, ακόμα κι αν τους πληγώνει.
Τι μπορεί να βοηθήσει
-
Επίγνωση χωρίς αυτοκριτική: η κατανόηση προηγείται της αλλαγής.
-
Αναγνώριση του μοτίβου: όχι μόνο τι κάνω, αλλά πότε και με ποιους.
-
Μικρές διαφορετικές επιλογές: η αλλαγή δεν χρειάζεται να είναι ριζική για να είναι ουσιαστική.
-
Υποστήριξη: η επανάληψη σπάει πιο εύκολα όταν δεν προσπαθούμε μόνοι.
Η επανάληψη δεν σημαίνει αποτυχία. Σημαίνει ότι κάτι μέσα μας προσπαθεί, με τον τρόπο που ξέρει, να αισθανθεί ασφαλές. Η αλλαγή ξεκινά όταν του δείξουμε έναν νέο τρόπο.
