Πώς η εμπειρία τους, η αγάπη και η άγνοια συνδιαμορφώνουν σχέσεις
Αντί απλά να νιώθεις ενοχές, προσπάθησε να καταλάβεις.
Ποια είναι η εμπειρία που βιώνουν πολλοί άνθρωποι;
Πολλοί από εμάς μεγαλώσαμε με γονείς που αγαπούσαν, αλλά σε στιγμές μας πλήγωσαν — είτε με λόγια, είτε με συμπεριφορές, είτε με τρόπο που μας έκανε να νιώσουμε ανεπαρκείς, παραμελημένοι ή μπερδεμένοι. Ο πόνος αυτός όμως δεν είναι πάντα αποτέλεσμα κακής πρόθεσης. Αυτό που συμβαίνει είναι βαθύτερο και έχει ρίζες στην εμπειρία που είχαν οι ίδιοι οι γονείς μας όταν μεγάλωναν
Πώς διαμορφώνονται οι συμπεριφορές που πληγώνουν
- Η διαγενεακή μετάδοση συμπεριφορών
Όλοι μας μαθαίνουμε πώς να αγαπάμε και πώς να συμπεριφερόμαστε από εκείνους που μας φροντίζουν στην παιδική ηλικία. Αν οι δικοί μας γονείς είχαν δικούς τους γονείς που ήταν αυστηροί, ψυχροί ή συναισθηματικά απόμακροι, πολύ πιθανό να δόθηκε ως “φυσιολογικός” τρόπος αγάπης αυτός, χωρίς καν να το καταλάβουν ή να το θέλουν. Αυτό στην ψυχολογία λέγεται διαγενεακή μετάδοση, δήλαδή συμπεριφορές και μοτίβα που περνούν από γενιά σε γενιά, όχι επειδή κάποιος το θέλει, αλλά επειδή είναι τόσο οικείο που γίνεται “δεύτερη φύση”.
- Η αγάπη δεν είναι πάντα συμπόνοια
Πολλοί γονείς αγαπούν βαθιά, αλλά δεν έχουν μάθει και ούτε είχαν παράδειγμα, να αναγνωρίζουν ή να εκφράζουν συναισθήματα με τρόπο που να ικανοποιεί τις ανάγκες των παιδιών τους.
Για παράδειγμα:
– Κάποιος που μεγάλωσε με έμφαση στην πειθαρχία μπορεί να δείχνει φροντίδα με έλεγχο ή κριτική.
– Κάποιος που έμαθε ότι “τα παιδιά δεν πρέπει να κλαίνε” μπορεί να απαντά στην έκφραση συναισθημάτων με άρνηση ή απόσταση.
Αυτό δεν είναι κακία, είναι άγνοια των δεξιοτήτων που ονομάζουμε “συναισθηματική νοημοσύνη”.
- Τίποτα από όσα κάνουμε δεν συμβαίνει χωρίς λόγο
Όταν ένας γονιός αντιδρά με τρόπο που πληγώνει, πίσω του μπορεί να υπάρχουν:
- δικοί του τραυματικοί μηχανισμοί
- φόβοι για αποτυχία ή απόρριψη
- άγχος από δικές τους δυσκολίες
- στερεότυπα ή πιέσεις που έμαθε στην κοινωνία
Όλα αυτά δεν αναιρούν την αγάπη, αλλά δείχνουν ότι η αγάπη χωρίς συναισθηματική κατανόηση και εργαλεία πολλές φορές προκαλεί πόνο, και όχι επειδή κάποιος θέλει να πληγώσει, αλλά επειδή δεν έχει μάθει καλύτερο τρόπο.
Πώς βοηθάει αυτή η κατανόηση;
- Μειώνει την ενοχή
Όταν καταλαβαίνεις ότι αυτό που συνέβη βασίζεται σε πρότυπα και άγνοια, όχι σε κακία, η αυτοκατηγορία υποχωρεί.
- Ανοίγει τον δρόμο για θεραπευτική αλλαγή
Δεν αποδέχεσαι παθητικά όλα όσα συνέβησαν, κατανοείς τα αίτια και αποκτάς επιλογές ώστε να διαμορφώσεις πιο υγιείς σχέσεις.
- Ξέρεις τι μπορείς να αλλάξεις τώρα
Μπορείς να μάθεις δεξιότητες όπως:
– να αναγνωρίζεις τα συναισθήματά σου
– να θέτεις όρια
– να επικοινωνείς χωρίς φόβο
– να συνδέεσαι με ενσυναίσθηση και αυτοσεβασμό
Δεν χρειάζεται να είσαι “μορφωμένος” για να κατανοήσεις τον εαυτό σου, χρειάζεται ενσυναίσθηση, προσοχή και αυτογνωσία. Όταν εξετάζουμε τις εμπειρίες της οικογένειας με έναν πιο σεβαστό και κατανοητό τρόπο, δεν απαλλάσσουμε κανέναν από τις ευθύνες τους
αλλά απέχουμε από την αυθαίρετη ενοχοποίηση και την απλοποίηση.
Το να πονάς δεν σημαίνει ότι είσαι αδύναμος.
Η κατανόηση δεν ακυρώνει τα όρια, τα κάνει πιο συνειδητά.
Κανδήλα Παναγιώτα
Ψυχολόγος, Συνεργάτης του Metamorphosis Center
