ΕΦΗΒΕΙΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ: ΠΟΤΕ ΕΙΝΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΤΕ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΠΡΟΣΟΧΗ;
«Έχει αλλάξει.»
«Κλείνεται περισσότερο στο δωμάτιό του.»
«Δεν μου λέει πια τα πάντα.»
«Οι φίλοι του έχουν γίνει πιο σημαντικοί από εμάς.»
«Εκνευρίζεται εύκολα.»
«Δεν αφήνει το κινητό από τα χέρια του.»
Για πολλούς γονείς, η εφηβεία συνοδεύεται από ένα δύσκολο ερώτημα:
Είναι αυτή η αλλαγή ένα αναμενόμενο μέρος της εφηβείας ή συμβαίνει κάτι που χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή;
Η απάντηση συνήθως δεν βρίσκεται σε μία μεμονωμένη συμπεριφορά.
Βρίσκεται στο σύνολο της εικόνας.
Η ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΑΛΛΑΓΗΣ
Κατά την εφηβεία είναι αναμενόμενο να αλλάξει σταδιακά ο τρόπος με τον οποίο το παιδί σχετίζεται με τους γονείς, τους φίλους και τον εαυτό του.
Ο έφηβος αναζητά περισσότερη αυτονομία, διαμορφώνει την ταυτότητά του, στρέφεται περισσότερο προς τους συνομηλίκους και διεκδικεί ιδιωτικότητα.
Μπορεί να:
• θέλει περισσότερο χρόνο μόνος του,
• αμφισβητεί περισσότερο τους γονείς,
• αντιδρά εντονότερα στα όρια,
• ενδιαφέρεται περισσότερο για την αποδοχή της παρέας,
• αλλάζει ενδιαφέροντα,
• είναι πιο ευαίσθητος στην κριτική,
• επιθυμεί μεγαλύτερο έλεγχο της προσωπικής του ζωής.
Καμία από αυτές τις συμπεριφορές, από μόνη της, δεν σημαίνει ότι υπάρχει πρόβλημα.
ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ «ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΝΑ ΣΗΜΑΔΙ;»
Ένα συνηθισμένο λάθος είναι να αναζητούμε μία συμπεριφορά που θα μας δώσει μία ξεκάθαρη απάντηση.
«Κλείνει την πόρτα του. Πρέπει να ανησυχήσω;»
«Δεν μου δίνει το κινητό του. Κρύβει κάτι;»
«Άλλαξε φίλους. Είναι κακή επιρροή;»
Στην πραγματικότητα, είναι πολύ πιο χρήσιμο να εξετάζουμε ένα σύνολο παραγόντων.
Μπορούμε να αναρωτηθούμε:
1. ΠΟΣΟ ΑΠΟΤΟΜΗ ΕΙΝΑΙ Η ΑΛΛΑΓΗ;
Μία σταδιακή αύξηση της ανάγκης για ιδιωτικότητα είναι διαφορετική από μία ξαφνική και έντονη αλλαγή συμπεριφοράς.
2. ΠΟΣΟ ΕΝΤΟΝΗ ΕΙΝΑΙ;
Άλλο ο περιστασιακός εκνευρισμός και άλλο η συστηματική έντονη επιθετικότητα ή η πλήρης απόσυρση.
3. ΠΟΣΟ ΔΙΑΡΚΕΙ;
Μία δύσκολη εβδομάδα δεν έχει απαραίτητα την ίδια σημασία με μία κατάσταση που επιμένει και επιδεινώνεται.
4. ΠΟΣΟ ΣΥΧΝΑ ΕΜΦΑΝΙΖΕΤΑΙ;
Ένα μεμονωμένο περιστατικό χρειάζεται διαφορετική αξιολόγηση από ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο.
5. ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ;
Τι συμβαίνει στο σχολείο;
Στον ύπνο;
Στις φιλίες;
Στις δραστηριότητες;
Στην οικογενειακή ζωή;
Στη διάθεση;
Αυτό το πλαίσιο δεν αποτελεί διαγνωστικό εργαλείο. Είναι ένας πρακτικός τρόπος ώστε ο γονέας να αποφεύγει τόσο τον πανικό όσο και την υποτίμηση μιας σημαντικής αλλαγής.
ΟΤΑΝ ΠΟΛΛΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΜΑΖΙ
Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται όταν παρατηρούμε σημαντικές ή επίμονες μεταβολές σε περισσότερους από έναν τομείς.
Για παράδειγμα:
• ξαφνική άρνηση να πάει σχολείο,
• έντονη απομάκρυνση από φίλους ή δραστηριότητες,
• σημαντικές αλλαγές στον ύπνο,
• συχνές ανεξήγητες απουσίες,
• επαναλαμβανόμενη επιθετικότητα,
• έντονη μυστικότητα που εμφανίστηκε ξαφνικά,
• εμφανή φόβο ή αναστάτωση μετά από μηνύματα ή ειδοποιήσεις,
• ανεξήγητα χρήματα ή αντικείμενα,
• συχνή εμπλοκή σε συγκρούσεις,
• αισθητή πτώση της καθημερινής λειτουργικότητας.
Ούτε εδώ ένα στοιχείο αρκεί από μόνο του για να βγάλουμε συμπέρασμα.
Ο στόχος είναι να παρατηρήσουμε τι αλλάζει, πότε αλλάζει και μέσα σε ποιο πλαίσιο.
BULLYING: ΚΙ ΑΝ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΘΥΜΑ;
Όταν συζητάμε για σχολικό εκφοβισμό, είναι φυσικό οι περισσότεροι γονείς να σκέφτονται:
«Κι αν συμβεί στο παιδί μου;»
Υπάρχει όμως και μία δεύτερη, δυσκολότερη πιθανότητα:
Τι γίνεται αν το δικό μου παιδί συμμετέχει στον εκφοβισμό ενός άλλου παιδιού;
Ένας έφηβος μπορεί να είναι θύμα, παρατηρητής, να ενθαρρύνει μία συμπεριφορά, να συμμετέχει περιστασιακά ή να είναι εκείνος που την ξεκινά.
Είναι σημαντικό να μην ταυτίζουμε ολόκληρη την προσωπικότητα του παιδιού με μία προβληματική συμπεριφορά.
Δεν χρειάζεται να πούμε:
«Είσαι κακό παιδί.»
Χρειάζεται να μπορούμε να πούμε:
«Αυτό που συνέβη είναι σοβαρό και χρειάζεται να το αντιμετωπίσουμε.»
Η ανάληψη ευθύνης, τα σαφή όρια και η συνεργασία με το σχολείο ή έναν ειδικό, όταν χρειάζεται, είναι πολύ πιο χρήσιμα από την άρνηση ή τον στιγματισμό.
Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΕΦΗΒΟΥ ΔΕΝ ΧΩΡΙΖΕΤΑΙ ΠΛΕΟΝ ΣΕ ONLINE ΚΑΙ OFFLINE
Οι σχέσεις των εφήβων συνεχίζονται στο κινητό.
Μία σύγκρουση που ξεκινά στο σχολείο μπορεί να συνεχιστεί σε ένα group chat.
Μία φωτογραφία μπορεί να κοινοποιηθεί.
Ένα παιδί μπορεί να αποκλειστεί από μία ψηφιακή ομάδα.
Μπορεί να δεχθεί πίεση να στείλει προσωπικό υλικό.
Μπορεί να συνομιλεί με ανθρώπους που ο γονιός δεν γνωρίζει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η λύση είναι η συνεχής παρακολούθηση.
Η ψηφιακή ασφάλεια χρειάζεται ενημέρωση, επικοινωνία, όρια και μία σχέση μέσα στην οποία το παιδί μπορεί να ζητήσει βοήθεια χωρίς να φοβάται ότι η πρώτη αντίδραση θα είναι θυμός ή τιμωρία.
ΤΙ ΛΕΜΕ ΟΤΑΝ ΑΙΣΘΑΝΟΜΑΣΤΕ ΟΤΙ ΚΑΤΙ ΕΧΕΙ ΑΛΛΑΞΕΙ;
Αντί για:
«Τι έχεις πάλι;»
«Γιατί μου κρύβεις πράγματα;»
«Δώσε μου τώρα το κινητό.»
«Αυτοί οι φίλοι σου σε έχουν καταστρέψει.»
μπορούμε να ξεκινήσουμε διαφορετικά:
«Σε βλέπω πιο πιεσμένο τελευταία και θέλω να καταλάβω αν συμβαίνει κάτι.»
«Δεν χρειάζεται να μου τα πεις όλα αυτή τη στιγμή. Θέλω όμως να ξέρεις ότι μπορώ να σε ακούσω.»
«Αν έχει συμβεί κάτι που σε φοβίζει ή σε έχει φέρει σε δύσκολη θέση, μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε μαζί.»
Η πρώτη συζήτηση δεν χρειάζεται να λύσει όλο το πρόβλημα.
Χρειάζεται να αφήσει ανοιχτό τον δρόμο για τη δεύτερη.
ΠΟΤΕ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΖΗΤΗΣΟΥΜΕ ΒΟΗΘΕΙΑ;
Επαγγελματική υποστήριξη μπορεί να είναι χρήσιμη :
• είναι έντονες ή επιμένουν,
• επηρεάζουν σημαντικά τη σχολική ή κοινωνική λειτουργικότητα,
• συνοδεύονται από σημαντική επιθετικότητα,
• σχετίζονται με εκφοβισμό ή σοβαρές συγκρούσεις,
• περιλαμβάνουν επικίνδυνες συμπεριφορές,
• προκαλούν έντονη ανησυχία στην οικογένεια,
• ή όταν ο γονιός αισθάνεται ότι δεν μπορεί πλέον να διαχειριστεί αποτελεσματικά την κατάσταση.
Όταν οι αλλαγές είναι έντονες, επιμένουν ή επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα του παιδιού, η συμβουλευτική για εφήβους και γονείς μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση της κατάστασης και στον σχεδιασμό των επόμενων βημάτων.
Σε περίπτωση άμεσου κινδύνου για το παιδί ή για άλλον άνθρωπο, απαιτείται άμεση αναζήτηση κατάλληλης επαγγελματικής ή επείγουσας βοήθειας.
ΤΟ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΓΙΝΟΥΜΕ ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΑΣ
Η εφηβεία χρειάζεται χώρο.
Χρειάζεται όμως και παρουσία.
Ο στόχος δεν είναι να γνωρίζει ο γονιός κάθε μήνυμα, κάθε συζήτηση ή κάθε σκέψη του παιδιού του.
Ο στόχος είναι να μπορεί να αναγνωρίζει όταν κάτι αλλάζει ουσιαστικά και να δημιουργεί μία σχέση στην οποία ο έφηβος γνωρίζει:
«Αν συμβεί κάτι δύσκολο, έχω πού να πάω.»
Η σωστή ενημέρωση δεν δημιουργεί περισσότερο φόβο.
Δημιουργεί καλύτερη κρίση.
Και πολλές φορές αυτό είναι το σημαντικότερο εργαλείο που μπορεί να έχει ένας γονιός.
Δώρα Κακαΐτσα
Ψυχολόγος – Συνθετική Συμβουλευτική
Συμβουλευτική Γονέων | Εγκληματολογική Ψυχολογία
Metamorphosis Center
